
İçindekiler
Bir exproof ürün, fabrikadan çıktığında belgelidir ve testten geçmiştir. Ancak sahada yıllarca çalışırken titreşim, nem, toz, kimyasal buhar, sıcaklık değişimi ve mekanik darbelerle karşılaşır. Contalar sertleşir, vidalar gevşer, camlar çatlar, boya soyulur ve korozyon başlar. Bu değişimlerin her biri, ürünün patlama korumasını sessizce zayıflatabilir. Bu yüzden exproof ürünlerde bakım ve kontrol, ürünün seçimi kadar önemlidir.
Neden bakım ve kontrol gerekir?
Exproof korumanın dayanağı, ürünün sertifikalı hâlinin korunmasıdır. Bu hâl bozulduğunda belge geçerli olsa bile gerçek koruma kaybolabilir:
- Alev sızdırmaz bir gövdede, birleşim yüzeyindeki hasar ya da boya birikimi güvenliği bozabilir.
- Artırılmış güvenlikli bir kutuda, gevşeyen klemens bağlantısı ısınma ve kıvılcım üretebilir.
- Bozulmuş bir conta toz ve neme izin verir; tozlu ortamda bu hem IP korumasını hem yüzey sıcaklığını etkiler.
- Çatlayan cam, iç parçaların dışarıya açılmasına neden olabilir.
Ayrıca iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, işverenden patlayıcı ortamlardaki ekipmanın güvenliğini sürdürmesini ister. Bu kapsamda ilk devreye almadan önce ve sonrasında periyodik olarak kontrol yapılır. Mevzuat bağlamı için endüstriyel tesislerde exproof ekipman kullanımının önemi yazımıza bakabilirsiniz.
Dayanak standartlar
Patlayıcı ortamlardaki elektrik tesisatının işletilmesi ve bakımı için kullanılan temel standartlar IEC 60079 serisinin ilgili bölümleridir:
- IEC 60079-14 (Tasarım, ekipman seçimi ve montaj): Tesisatın doğru kurulması için kurallar verir.
- IEC 60079-17 (Muayene ve bakım): Tesisatın periyodik muayene ve bakımının nasıl yapılacağını tanımlar.
- IEC 60079-19 (Onarım, revizyon ve yenileme): Exproof ekipmanın onarım şartlarını belirler.
Bu standartların Türkiye'de uyumlaştırılmış karşılıkları (TS EN 60079 serisi) bulunur. Bakım programı hazırlarken güncel sürümler esas alınmalıdır.
Muayene türleri
IEC 60079-17'de muayene üç düzeyde ele alınır:
| Muayene türü | Kapsam | Ne zaman |
|---|---|---|
| Gözle muayene | Ekipmana açmadan, yalnızca gözle yapılan kontrol; belirgin kusurlar aranır | Daha sık, rutin turlarda |
| Yakın muayene | Gözle muayene kapsamına ek olarak, ekipmanı açmadan ulaşılabilen ayrıntılar (vida sıkılığı gibi) alet kullanılarak kontrol edilir | Orta aralıklı |
| Detaylı muayene | Yakın muayene kapsamına ek olarak, ekipman açılarak iç kısımlar ve bağlantılar da incelenir | Daha seyrek, kapsamlı kontrol |
İlk devreye almadan önce ilk muayene, sonra da periyodik muayene yapılır. Muayene sıklığı, ekipman tipine, ortamın aşındırıcılığına, titreşime ve önceki sonuçlara göre belirlenir; standart, tek bir sabit süre dayatmak yerine tesisin risk değerlendirmesine ve geçmiş verilere göre planlama yapılmasını ister. Dolayısıyla tesisin bakım planı, bu değerlendirmeye dayanmalıdır.
Bakım kontrol listesi
Aşağıdaki liste, rutin bir kontrolde bakılacak başlıca noktaları özetler. Ürün sertifikası ve kullanım kılavuzu önceliklidir:
Genel görünüm
- Gövdede çatlak, ezik, korozyon ve boya kabarması var mı?
- Montaj askıları, braketler ve bağlantılar sağlam mı?
- Etiket okunuyor ve yerinde mi? Ex işareti ve sertifika numarası silinmemiş mi?
- Gövde üzerinde biriken toz, yağ ya da kimyasal tabaka var mı?
Cam ve kapak
- Camda çatlak, çizik, bulanıklık ya da kaplama kaybı var mı?
- Kapak vidaları tam ve doğru tipte mi?
- Kapak eksiksiz kapanıyor mu?
Conta ve sızdırmazlık
- Conta sertleşmiş, çatlamış, ezilmiş ya da yerinden çıkmış mı?
- Rakor ve tapalar sıkı mı? Kullanılmayan girişler sertifikalı tapa ile kapalı mı?
- Gövde içinde su ya da nem izi var mı?
Elektrik bağlantıları
- Klemens vidaları sıkı mı?
- Kablo yalıtımında ısınma, kararma ya da erime izi var mı?
- Topraklama ve eş potansiyel bağlantıları sağlam mı?
- Kablo rakorda gevşemiş ya da çekilmiş mi?
Isı ve ortam
- Ürün yüzeyinde aşırı ısınma izi var mı?
- Yakınına sonradan ısı kaynağı eklenmiş mi?
- Ortam sıcaklığı sertifikadaki aralıkta mı?
Alev sızdırmaz birleşimlere özel dikkat
Ex d koruma türündeki ürünlerde, gövde ile kapak arasındaki yüzeyler özel olarak işlenmiştir. Bu yüzeylerde dikkat edilecekler:
- Yüzeylere çizik, çapak ya da darbe izi oluşmamalı.
- Yüzeyler boyanmamalı; korozyon önleme amacıyla yalnızca üreticinin izin verdiği gres ya da koruyucu kullanılmalı.
- Yüzeylerde kalıntı yoksa temiz tutulmalı, sert aletle kazınmamalı.
- Standart dışı conta ya da sızdırmazlık macunu kullanılmamalı.
Birleşim yüzeyi hasar görmüş bir kapağı kullanmaya devam etmek yerine, ürünün üreticiye danışılması ya da yenisiyle değiştirilmesi gerekir.
Temizlik
- Toz ortamlarında yüzeyde biriken toz, sıcaklık sınırını aşmasına yol açabileceği için düzenli temizlenmelidir.
- Temizlik, enerji kesilmiş ve ürün güvenli hâldeyken, yüzeyi çizmeyen nemli bezle ya da uygun emici yöntemle yapılmalıdır.
- Statik yüklenmeye duyarlı plastik yüzeyleri kuru bezle silmek, statik elektrik oluşturabilir; bu tür yüzeyler için üretici talimatlarına uyulmalıdır (ürün belgelerinde bu konuda "X" özel koşulu bulunabilir).
- Basınçlı hava ile üflemek tozu havalandırıp patlayıcı bulut oluşturabileceğinden tozlu ortamlarda tercih edilmemelidir.
- Aşındırıcı kimyasallar conta ve boyaya zarar verebilir.
Enerji altında müdahale yapmayın
Tehlikeli bölgede enerjili ekipmanın kapağını açmak, patlayıcı ortama kıvılcım ya da sıcak parça açma riski doğurur. Bakım için şu ilkeler izlenir:
- Enerjiyi kesin ve geri verilmesini önleyin (kilitleme ve etiketleme).
- Enerjinin kesildiğini doğrulayın.
- Ürünün kapağını açmadan önce ortamda patlayıcı gaz bulunmadığını gaz ölçümüyle teyit edin ve gerekli iş iznini alın.
- Kapaktan sonra gövdedeki kondansatör ve benzeri parçaların boşalması için üreticinin belirttiği bekleme süresine uyun. Bazı ürünlerde etiketinde "enerjiyi kestikten sonra belirli süre bekleyiniz" uyarısı bulunur.
Ürün etiketindeki uyarılar ve kullanım kılavuzu her zaman öncelikli olmalıdır.
Onarım ve değişiklik
Exproof ürünlerin onarımı sıradan bir tamir değildir. IEC 60079-19 kapsamında şu ilkeler öne çıkar:
- Onarım, ekipmanın koruma türünü ve belgesini koruyacak şekilde yapılmalıdır.
- Değişen parça, ürünün belgesinde tanımlanan orijinal ya da eşdeğeri onaylı bir parça olmalıdır.
- Alev sızdırmaz yüzeylerin işlenmesi ya da sızdırmaz elemanların değiştirilmesi, yetkin ve onaylı bir atölyede yapılmalıdır.
- Ürüne sahada delik açmak, kaynak yapmak ya da yapısal değişiklik yapmak sertifikayı geçersiz kılabilir.
- Onarım sonrasında ürün yeniden muayene edilmeli ve kayıt altına alınmalıdır.
Sahada yapılabilecek basit işlemler (lamba ya da sigorta değişimi gibi) bile üreticinin talimatına göre yapılmalıdır: Yanlış güçte bir lamba, sıcaklık sınıfını bozabilir. Bu konu için aydınlatma sistemi seçimi yazısına da göz atabilirsiniz.
Kayıt tutmak
Bakım programının sürdürülebilir olması için kayıt şarttır:
- Tesisteki exproof ekipmanın envanteri (konum, tip, sertifika no, bölge)
- Muayene tarihleri, bulgular, düzeltici işlemler
- Parça değişimleri ve onarım kayıtları
- Ürün sertifikaları ve kullanım kılavuzları
Kayıtlar, bir denetimde ya da kaza incelemesinde ekipmanın durumunu gösteren temel belgedir. Envanter hazırlarken exproof pano ve IP koruma sınıfı bilgilerinin de kayıtta yer alması yararlıdır.
Yetkin personel
Muayene ve bakım, patlama korumasının temel ilkelerini bilen, eğitimli ve yetkin kişilerce yapılmalıdır. Bu kişilerin ilgili standartları, koruma türlerinin çalışma mantığını ve tesisin bölge sınıflandırmasını bilmesi beklenir. Gerekirse eğitim ve yetkinlik belgeleri talep edilebilir.
Sık yapılan hatalar
- "Çalışıyor, o hâlde sorun yok" yaklaşımı
- Kapağın tüm vidalarını takmamak ya da standart dışı vida kullanmak
- Conta yerine silikon ya da macun kullanmak
- Kablo girişlerine sertifikasız rakor ya da tapa takmak
- Bakım sırasında enerjiyi kesmemek
- Muayene kayıtlarını tutmamak
- Hasarlı ürünü "geçici olarak" kullanmaya devam etmek
DünyaEx ürünleri için bakım
Kullanım kılavuzu ve bakım talimatları ürün tipine göre değişir. Bu nedenle satın aldığınız her ürünün kılavuzuna ve sertifikasına başvurun. Ürünlerimiz hakkında bilgi için aydınlatmalar, terminal panoları ve fiş-priz grupları kategorilerine göz atabilir, d Type buat gibi ürün sayfalarındaki teknik bilgileri inceleyebilirsiniz. Ürününüzle ilgili bakım sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sonuç
Exproof ürünlerin güvenliği, ürünün belgelenmiş hâlinin sahada da korunmasına bağlıdır. Periyodik gözle, yakın ve detaylı muayene; düzenli temizlik; doğru onarım; enerjisiz ve izinli çalışma; ve kayıt tutma, güvenliğin sürdürülmesinin temel taşlarıdır. İyi bir bakım planı hem insanları hem tesisi korur, ürün ömrünü uzatır ve denetimlerde güvence sağlar. Ürün seçimi ve teklif için teklif talebi formumuzu kullanabilirsiniz.
Bu yazıyla ilgili ürünler

d Type Zone 1 Buat (Alüminyum Döküm)
Zone 1 ve Zone 21 ortamlar için alüminyum gövdeli exproof buat (bağlantı) kutusu; büyük ve küçük boy seçenekleri.

d Type Zone 1 Led Floresan Armatür (Temperli Cam)
Patlayıcı gaz ve toz içeren ortamlarda aydınlatma için tasarlanmış, alüminyum gövdeli ve alev sızdırmaz exproof LED floresanlı armatür.

e Type Zone 1 Dağıtım Panosu (Polikarbon Gövde)
Zone 1/21 ve 2/22 için polikarbon gövdeli exproof dağıtım panosu; 4 farklı boy.


