
İçindekiler
Patlayıcı ortamda yapılan her kablo bağlantısı potansiyel bir risk noktasıdır. İki kabloyu birbirine bağlayan klemens, gevşek bir vida ya da yanlış sıkılmış bir iletken, zamanla ısınmaya ve kıvılcıma neden olabilir. Bu bağlantılar açıkta ya da sıradan bir kutuda yapılamaz. Exproof buat, tehlikeli bölgedeki kablo bağlantılarının güvenli bir kapalı gövde içinde yapılmasını sağlayan bağlantı kutusudur.
Buat nedir?
"Buat", Fransızca "boîte" (kutu) sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir elektrik terimidir ve bağlantı ya da dağıtım kutusu anlamında kullanılır. Normal tesislerde buat, kabloların birleştirildiği, dallandırıldığı ya da yön değiştirdiği noktada kullanılan basit bir kutudur. Exproof buat ise aynı işlevi yerine getirirken tehlikeli bölgede kullanılabilmesi için özel olarak tasarlanmış, test edilmiş ve belgelendirilmiş bir üründür. Kavramsal çerçeve için exproof nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Exproof buat ne işe yarar?
Exproof buat şu işlevleri görür:
- Kablo birleştirme ve dallandırma: Tek bir besleme kablosunu birden çok devreye ayırır.
- Terminal noktası: Sahadaki bir armatür, motor ya da sensörün kablosu için güvenli bir bağlantı noktası sağlar.
- Kablo yön değişimi: Tesisat yolunda kabloların geçiş noktalarını toplar.
- Bağlantının korunması: Klemensleri toza, neme ve dış etkilere karşı kapalı tutar; kıvılcım ya da ısınma olursa çevredeki ortama aktarmaz.
Bu işlevlerin tamamı, dışarıdaki patlayıcı karışımı tutuşturmayacak bir yapıda gerçekleşir. Kutu gövdesi ve kapağı, sertifikasında belirtilen koruma türüne göre tasarlanır.
Hangi koruma türleriyle yapılır?
Buat kutuları iki ana yaklaşımla üretilir:
Alev sızdırmaz gövdeli buat (Ex d / db)
Gövde, içeride olabilecek bir patlamaya dayanacak sağlamlıkta yapılır ve gövde ile kapak arasındaki birleşim yüzeyleri, alevin dışarıya geçmesini önleyecek biçimde işlenir. Genellikle alüminyum dökümdür; darbeye, ısıya ve zorlu sanayi koşullarına dayanıklıdır. DünyaEx'in d Type Zone 1 buat ürünü bu gruptadır: Alüminyum gövde, dişli kapak, silikon O-ring ve elektrostatik boyayla gelir; ürün sayfasında II 2G Ex db IIB T6 Gb / II 2D Ex tb IIIC T85°C Db etiketi, IP66 koruma sınıfı ve 1/21 – 2/22 koruma bölgeleri belirtilir. Kendinden montaj ayaklıdır ve büyük ve küçük boy seçenekleri vardır.
Artırılmış güvenlikli buat (Ex e / eb)
Normal çalışmada kıvılcım, ark ve tehlikeli ısınma oluşmaması için bağlantı elemanlarının, yalıtımın ve sızdırmazlığın daha güvenli olması sağlanır. Polikarbon gövde sık kullanılır; hafiftir ve korozyona karşı avantaj sunabilir. DünyaEx'in e Type dağıtım klemens kutusu bu gruptadır: Polikarbon gövde, klemens ve ray ürünle birlikte gelir ve en fazla dört çıkış açılabilir; ürün sayfasında II 2G Ex eb IIB T6 Gb etiketi ve IP66 koruma sınıfı yer alır.
| d Type (alüminyum) | e Type (polikarbon) | |
|---|---|---|
| Koruma prensibi | Alev sızdırmaz gövde | Artırılmış güvenlik |
| Gövde | Alüminyum döküm | Polikarbon |
| Ağırlık | Daha ağır, çok sağlam | Daha hafif |
| Tipik tercih | Ağır sanayi, darbe riski yüksek yerler | Nemli, korozif ya da ağırlığın önemli olduğu yerler |
Bu tablo genel bir eğilimi anlatır; kesin seçim ortama, sertifikaya ve üreticinin tarifine göre yapılmalıdır.
Seçerken nelere dikkat edilmelidir?
Bölge ve sıcaklık
Buatın sertifikasındaki koruma bölgeleri, ihtiyaç duyulan bölgeyi karşılamalıdır. Gaz grubu ve sıcaklık sınıfı ortamla uyumlu olmalıdır. Ortam sıcaklık aralığı da önemlidir: DünyaEx d Type buat için −20 °C ile +40 °C aralığı belirtilir.
Gerilim ve akım
Her kutunun sertifikasında izin verilen çalışma gerilimi ve terminal kapasitesi belirtilir. Örneğin d Type buat sayfasında en fazla 500 V çalışma gerilimi yazar. Gerilim ya da akım değerlerinin aşılması, ısınmaya ve sertifika şartlarından sapmaya yol açar.
Giriş sayısı ve boyutu
Kutuda kaç kablo girişi gerektiğini ve bu girişlerin çaplarını önceden belirleyin. DünyaEx d Type buatta 4×1/2″, 4×3/4″ ve 4×1″ rakor girişleri belirtilmiştir. Ek delik açmak ya da girişleri sahada değiştirmek, sertifikayı bozabilir; ek ihtiyaçlar üreticiye siparişte bildirilmelidir.
IP sınıfı
Toz ve suya karşı koruma, özellikle açık saha ve tozlu ortamlar için önemlidir. IP66 sınıfı, toz geçirmez ve güçlü su jetlerine dayanıklı gövde anlamına gelir. Ayrıntılar için IP koruma sınıfı yazımızı okuyabilirsiniz.
Gövde malzemesi
Kimyasal buhar, tuzlu hava ya da yüksek nem olan ortamlarda gövde malzemesi ve boya dayanımı sorulmalıdır.
Montaj ve kullanım ilkeleri
Exproof buatın güvenliği, doğru kurulumuyla devam eder:
- Sertifikalı rakor kullanın. Kablo girişleri, kutunun sertifikasına ve kullanılan kablo tipine uygun Ex sertifikalı rakorlarla kapatılmalıdır.
- Boş girişleri kapatın. Kullanılmayan giriş delikleri, sertifikalı tapalarla kapatılmalıdır.
- İletkenleri doğru sıkın. Terminal vidaları üreticinin belirttiği torkta sıkılmalı, iletken uçlarında hasar ve gevşeklik olmamalıdır.
- Kapasiteyi aşmayın. Terminal sayısı, iletken kesiti ve akım değerleri sertifikadaki sınırlar içinde kalmalıdır.
- Topraklamayı yapın. Gövdenin topraklama bağlantısı eksiksiz olmalıdır.
- Kapağı doğru kapatın. Alev sızdırmaz gövdelerde dişli kapağın tam oturduğundan ve conta yüzeylerinin temiz olduğundan emin olun. Birleşim yüzeylerine boya ya da başka bir madde sürmeyin; üreticinin önerdiği gres dışında bir malzeme kullanmayın.
- Gerilim altında açmayın. Patlayıcı ortam olabilecek bir alanda, enerjili bir exproof kutuyu açmak tehlikelidir; önce enerji kesilir ve ortamın güvenli olduğu doğrulanır. Ürün üzerindeki uyarı yazılarına uyulmalıdır.
Bu maddeler genel prensiplerdir; asıl belirleyici olan ürünün kullanım kılavuzu ve sertifika şartlarıdır. Sertifika numarasında "X" harfi bulunuyorsa özel kullanım şartlarının okunması gerekir; bunu ATEX sertifikası yazısında anlattık.
Buat ve pano arasındaki fark
Buat, kabloların birleştiği ve dallandığı pasif bir noktadır; pano ise genellikle anahtarlama, ölçme ya da kontrol elemanlarını da barındırır. Sınırlar bazen bulanıklaşır: DünyaEx'in EJB serisi terminal kutuları, üzerine buton, anahtar ve sinyal lambası gibi ekipmanlar eklenebilen bir yapı sunar. Dağıtım panolarının ayrıntıları için exproof pano nedir? yazısını okuyabilirsiniz.
Bakım ve kontrol
Buatın cam ya da kapak yüzeyi, conta durumu, rakor sıkılığı, korozyon ve mekanik hasar periyodik olarak kontrol edilmelidir. Gevşek bağlantı, ısınmış iletken ya da nem izi, erken uyarı niteliğindedir. Periyodik denetimler bakım ve kontrolün önemi yazısında ele alınmıştır.
Nerelerde kullanılır?
Exproof buat; petrol rafinerilerinde, kimya ve petrokimya tesislerinde, kazan dairelerinde, boya ve solvent atölyelerinde, tahıl ve toz işleyen tesislerde, maden, tersane ve atık su tesislerinde kullanılır. Hangi alanın hangi bölgeye karşılık geldiğini tehlikeli alan sınıflandırması yazısında bulabilirsiniz. Gaz ve toz ortamlarının ekipman gereksinimlerine ise gaz ve toz patlama tehlikesi yazısı değinir.
Buat kullanımında dikkat edilecek ek noktalar
Buat, basit bir kutu gibi görünse de sahada en çok hata yapılan ekipmanlardan biridir. Şu noktalar sık gözden kaçar:
- Kablo ucu hazırlığı: Soyma uzunluğu ve kablo ucunun klemensle uyumu, bağlantı güvenliğini doğrudan etkiler. Yarım ya da dağınık tel ucu, gevşeme ve ısınma nedenidir.
- Klemens kapasitesi: Kutu içindeki klemenslere bağlanabilecek kablo kesiti ve sayısı sınırlıdır; sınır aşılırsa bağlantı gevşer.
- İç hacim ve ısı: Kutuya sonradan eklenen elemanlar ısı üretir. Bu durum üreticiyle birlikte değerlendirilmelidir.
- Kapak ve vidalar: Tüm kapak vidaları takılı ve ürünün belirttiği şekilde sıkılmış olmalıdır.
- Dolu hâlde etiket: Montaj sonrasında hangi kutunun hangi devreye ait olduğunu gösteren dayanıklı bir etiket, bakım sırasında yanlış bağlantı riskini azaltır.
Bu ilkelerin pano ölçeğindeki karşılığını exproof pano nedir? yazısında bulabilirsiniz. Bakım tarafındaki ayrıntılar için bakım ve kontrol yazısına göz atın.
Sonuç
Exproof buat, patlayıcı ortamlarda kablo bağlantılarını güvenli bir gövde içinde toplayan, belgelenmiş bir bağlantı kutusudur. Alev sızdırmaz alüminyum gövdeli (d Type) ve artırılmış güvenlikli polikarbon gövdeli (e Type) seçenekleri vardır. Seçimde bölge, sıcaklık sınıfı, gerilim, giriş sayısı ve IP koruma sınıfı belirleyicidir; kurulumda sertifikalı rakor, uygun tork ve kapalı boş girişler güvenliğin parçasıdır. DünyaEx buat ve terminal ürünlerini terminal panoları kategorisinde inceleyebilir, teklif talebi gönderebilirsiniz.
Bu yazıyla ilgili ürünler

d Type Zone 1 Buat (Alüminyum Döküm)
Zone 1 ve Zone 21 ortamlar için alüminyum gövdeli exproof buat (bağlantı) kutusu; büyük ve küçük boy seçenekleri.
e Type Zone 1 Dağıtım Klemens Kutusu (Polikarbon Gövde)
Zone 1/21 ve 2/22 için polikarbon gövdeli exproof klemens kutusu; en fazla 4 çıkışlı.

d Type Zone 1 Dağıtım Panoları (Alüminyum Döküm)
Zone 1/21 ve Zone 2/22 için alüminyum gövdeli exproof terminal (dağıtım) kutuları; 6 farklı boy.


